Donanım Sürücüleri: Ne İçin Gerekli, Ne Zaman Güncellemeli?

Geçen yıl bir arkadaşımın laptopunu kurtarmaya çalışırken şunu fark ettim: makine yavaş değildi, hastalanmış da değildi. Sadece ses kartı sürücüsü Windows'un kendi genel sürücüsüyle çalışıyordu ve kulaklık takıldığında hoparlörler susmuyordu. On dakikalık bir sürücü güncelleme işlemi, "bilgisayarım bozuldu" diye düşündüğü sorunu çözdü. O günden beri birinin cihazıyla ilgili şikâyetini duyduğumda ilk baktığım yer sürücüler oluyor.

Sürücü tam olarak ne yapıyor?

Sürücüyü, işletim sistemi ile donanım arasındaki tercüman olarak düşünüyorum. Ekran kartınız kendi dilinde konuşur, Windows ya da Linux başka bir dilde. Sürücü bu ikisini anlaştırır. Tercüman zayıfsa iletişim yine kurulur ama eksik olur: ekran kartınız gerçek gücünün yarısını kullanır, dokunmatik yüzeyin çoklu parmak hareketleri çalışmaz, monitörünüz 144 Hz destekliyorken 60 Hz'de takılı kalır.

Bu yüzden yeni bir donanım aldıktan sonra —özellikle ekran kartı gibi performans odaklı bir parçada— kutudan çıkardığınız gün sürücüyü elden geçirmek gerekiyor. Grafik kartı seçerken hangi unsurlara baktığınız kadar, o kartın sürücüsünün ne kadar düzenli güncellendiği de önemli. Aynı şey monitörler için de geçerli: yenileme hızını gerçekten kullanabilmeniz doğru ekran sürücüsüne bağlı.

Asıl sorun: ne zaman dokunmalı?

İnternette iki uç görüş var. Birinci grup "her sürücüyü sürekli güncelle" diyor, ikinci grup "çalışıyorsa dokunma" diyor. Benim tecrübem ikincisine daha yakın, ama şartlı olarak.

Şu durumlarda güncellemeyi geciktirmiyorum:

• Somut bir sorun var: mavi ekran, ses/görüntü kesilmesi, uyku modundan dönmeme, Bluetooth kopmaları.
• Yeni bir oyun ya da ağır bir uygulama kuruyorum ve ekran kartı üreticisi o başlık için optimizasyon yayımlamış.
• Güvenlik açığı kapatan bir yama duyurulmuş; özellikle yonga seti, ağ ve depolama sürücülerinde bunu ciddiye alıyorum.
• Windows'un büyük sürüm güncellemesinden sonra bir şeyler tuhaflaşmış.

Şu durumlarda ise elimi çekiyorum: sistem sorunsuz çalışıyor, yazıcı yıllardır aynı sürücüyle basıyor, ses kartında bir şikâyetim yok. "Yeni sürüm çıkmış" tek başına bir sebep değil. Sürücü güncellemeleri de yazılım; onlar da yeni hata getirebilir.

Yöntemleri yan yana koyunca

Son satırı özellikle koyu bir tonla yazdım. O tür programların ücretsiz sürümleri genelde tarama yapıp korkutuyor, sonra ücret istiyor; kurdukları sürücü bazen sizin modelinize ait bile olmuyor. Reklam yazılımı ve sahte kurulum dosyaları konusunda antivirüs seçimi rehberinde anlattığım mantık burada da geçerli: kaynağı doğrudan üreticiden almak, aracıya güvenmekten her zaman iyidir.

Benim uyguladığım sıra

1. Geri dönüş noktası oluşturuyorum. Sistem geri yükleme noktası ya da en azından önemli dosyaların bulut yedeği. Bulut depolama karşılaştırmasında konuştuğumuz hizmetlerden birini zaten açık tutuyorsanız bu adım otuz saniye sürer.
2. Tam model adını not ediyorum. Laptopta servis etiketi, masaüstünde anakart modeli. "Falan marka laptop sürücüsü" diye aramak en sık yapılan hata.
3. Sırayı yonga setinden başlatıyorum. Yonga seti, sonra depolama denetleyicisi, sonra ağ, sonra ekran kartı, en son ses ve çevre birimleri. Yonga seti eskiyse diğerleri de tam oturmuyor.
4. Tek tek kuruyorum ve arada yeniden başlatıyorum. Beş sürücüyü aynı anda kurup sorun çıkarsa hangisinin suçlu olduğunu bulamıyorum.
5. Bir hafta izliyorum. Sorun çıkarsa Aygıt Yöneticisi'ndeki "Sürücüyü geri al" düğmesi hayat kurtarır; bu yüzden eski kurulum dosyasını da silmiyorum.

İşletim sistemine göre değişen tablo

Bu telaşın büyük kısmı Windows'a özel. macOS'te sürücüler işletim sistemi güncellemesinin içinde geliyor, kullanıcıya ayrı bir iş düşmüyor. Linux'ta çoğu sürücü çekirdeğin parçası; orada tek istisna genelde kapalı kaynaklı ekran kartı sürücüleri oluyor. H